Kịch bản ăn uống lành mạnh có thể đổi bản đồ nông nghiệp thế giới năm 2050

Nature ngày 15/7/2026 công bố nghiên cứu nhiều mô hình kết hợp chế độ ăn lành mạnh, năng suất nông nghiệp cao hơn và giảm một nửa lãng phí thực phẩm. Điểm chính là trong kịch bản này, CO2 ròng từ thay đổi sử dụng đất thấp hơn 85% so với 2020, nhưng đó là kết quả mô hình theo điều kiện cụ thể, không phải dự báo chắc chắn.

LSHTM cho biết cùng kịch bản có thể làm đất nông nghiệp giảm tối đa 6% so với 2020, giá trị sản xuất chăn nuôi giảm 42%, giá trị nhai lại giảm 70%, còn rau, trái cây, hạt và đậu tăng 57%. Câu chuyện lớn hơn là bữa ăn có thể ảnh hưởng đến đất đai, thu nhập nông nghiệp và kế toán khí hậu.

Đã phân tích gì

Nhóm nghiên cứu dùng 10 mô hình kinh tế toàn cầu để thử điều gì xảy ra đến năm 2050 nếu chế độ ăn kiểu EAT-Lancet được áp dụng rộng rãi, năng suất tăng và lãng phí thực phẩm giảm một nửa. Đây không phải một dự báo tương lai duy nhất, mà là thử nghiệm kịch bản.

Bài Nature và trang PBL kết nối sử dụng đất, sản lượng, giá trị sản xuất, chăn nuôi và nhóm cây trồng. Thay đổi chế độ ăn vì vậy trở thành câu hỏi về phân bổ đất và kinh tế nông nghiệp.

Các con số chính

LSHTM báo cáo đất nông nghiệp trong kịch bản có thể thấp hơn tối đa 6% so với 2020, còn giá trị sản xuất chăn nuôi thấp hơn 42%. Giá trị động vật nhai lại giảm 70%, trong khi rau, trái cây, hạt và đậu tăng 57%.

Con số khí hậu cũng lớn: CO2 ròng từ thay đổi sử dụng đất thấp hơn 85% so với 2020. Các số của PBL như sản lượng thấp hơn 17% và giá trị thấp hơn US$1,6 nghìn tỷ là so với đường business-as-usual năm 2050, nên cần tách riêng mốc so sánh.

Vì sao quan trọng

Nghiên cứu đặt chế độ ăn lành mạnh vào câu hỏi hệ thống nông nghiệp. Trong mô hình, sản xuất dựa nhiều vào gia súc nhai lại co lại, còn trái cây, rau, hạt và đậu mở rộng.

Sự chuyển dịch đó có thể ảnh hưởng đến nông dân, logistics, giá cả, thương mại và sử dụng đất. Chính sách thực phẩm vì vậy cần tính cả chi phí, lợi ích và tốc độ chuyển đổi.

Điểm cần thận trọng

Hạn chế lớn nhất là giả định sở thích tiêu dùng thay đổi không tốn chi phí. Thực tế phụ thuộc vào tiếp cận thực phẩm, giá, văn hóa, thời gian nấu ăn, đầu tư của nông hộ và khác biệt thu nhập vùng miền.

Vì vậy 85% không phải lời hứa hay dự báo. Đó là kết quả của mô hình khi kết hợp chế độ ăn, năng suất và giảm lãng phí.

Bước kiểm tra tiếp theo

Câu hỏi tiếp theo là giá thực phẩm, trợ cấp và chính sách chuyển đổi nông nghiệp có thể làm phần nào của kịch bản này thành hiện thực hay không. Nature giải thích mô hình; LSHTM nêu số so với 2020; PBL đưa so sánh với đường business-as-usual.

Nguồn chính thức

Bài Nature: 10 mô hình kinh tế toàn cầu, kịch bản 2050 và thay đổi đất/giá trị

LSHTM: giảm 85% CO2 ròng do đổi sử dụng đất và số liệu chăn nuôi/cây trồng

PBL: chênh lệch sản lượng/giá trị năm 2050 so với business as usual và nhóm mô hình