Chuẩn tinh sáng tương đương một nghìn tỷ Mặt Trời đã tồn tại khi vũ trụ mới bằng 5% tuổi hiện nay

2026-07-11 00:50 KST

Kính Euclid của ESA đã xác nhận 31 chuẩn tinh trong vũ trụ sơ khai. Hai vật thể là các chuẩn tinh xa nhất từng quan sát, với ánh sáng xa nhất khởi hành khi vũ trụ khoảng 670 triệu năm tuổi.

Hình ảnh được tạo: minh họa khoa học của ONEPRESS dựa trên kết quả Euclid. Đây không phải ảnh quan sát của Euclid mà là cách thể hiện khái niệm về chuẩn tinh sơ khai và môi trường thiên hà trẻ.

Mốc kiểm chứng và phát hiện chính

Tính đến ngày 11/07/2026, ESA và Nhóm Euclid công bố kính Euclid đã xác nhận 31 chuẩn tinh trong khoảng dịch chuyển đỏ 6,6 < z < 7,8. Nghiên cứu đăng trên Astronomy & Astrophysics với DOI 10.1051/0004-6361/202658883.

Vật thể giữ kỷ lục EUCL J172902.75+641018.1 có z khoảng 7,77. Ánh sáng của nó bắt đầu hành trình khi vũ trụ mới khoảng 670 triệu năm tuổi, gần 5% tuổi hiện nay. Chuẩn tinh là tâm thiên hà cực sáng, được cấp năng lượng khi vật chất rơi vào lỗ đen siêu khối lượng.

Điều gì đáng kinh ngạc

Hai chuẩn tinh có z 7,77 và 7,69 hiện là chuẩn tinh xa thứ nhất và thứ hai từng được quan sát. Kỷ lục trước đó là 7,64.

Trước nghiên cứu này chỉ có chín chuẩn tinh được xác nhận ở z > 7; nay con số là 23. Thiên văn học bắt đầu chuyển từ vài vật thể đặc biệt sang một mẫu đủ lớn để so sánh quần thể lỗ đen sơ khai.

Vì sao trước đây khó tìm

Sự giãn nở vũ trụ kéo dài ánh sáng của chuẩn tinh xa sang vùng cận hồng ngoại. Khí quyển Trái Đất cũng phát sáng ở vùng này, khiến việc tách các nguồn mờ trên vùng trời rộng từ mặt đất rất khó.

Euclid kết hợp ảnh khả kiến và cận hồng ngoại sâu trên trường rộng. Ứng viên được chọn từ khoảng 3.000 độ vuông trong 1,5 năm đầu, rồi xác nhận bằng quang phổ từ Keck, Magellan và Large Binocular Telescope.

Vì sao quan trọng lúc này

Các chuẩn tinh cực sáng xuất hiện rất sớm buộc mô hình phải giải thích lỗ đen siêu khối lượng lớn nhanh thế nào: mầm nhỏ bồi tụ cực nhanh, mầm nặng hình thành từ đầu hay lỗ đen và thiên hà cùng tiến hóa.

Quang phổ chuẩn tinh còn là đèn nền của kỷ nguyên tái ion hóa. Nó giúp truy vết hydro trung hòa và môi trường thiên hà sơ khai, tái dựng quá trình vũ trụ chuyển từ tối, phần lớn trung hòa sang trạng thái trong suốt hiện nay.

Ảnh hưởng đối với khoa học

Phát hiện không lập tức thay đổi công nghệ hằng ngày. Giá trị của nó là cho phép kiểm tra lý thuyết về những thiên hà và lỗ đen đầu tiên bằng mẫu lớn hơn, đồng thời cung cấp thêm mục tiêu cho Webb và kính mặt đất.

Nhiệm vụ chính của Euclid là lập bản đồ hàng tỷ thiên hà để nghiên cứu vật chất tối và năng lượng tối. Thành công này cho thấy một khảo sát rộng, đồng nhất cũng có thể tìm các vật thể cực hiếm ngoài mục tiêu trung tâm.

Những giới hạn không nên phóng đại

“Chuẩn tinh cổ xưa nhất” nói về kỷ nguyên sớm nhất của ánh sáng quan sát được, không trực tiếp xác định ngày sinh của lỗ đen. “Một nghìn tỷ Mặt Trời” là so sánh độ sáng, không có nghĩa vật thể chứa một nghìn tỷ ngôi sao giống Mặt Trời.

31 vật thể là mẫu được chọn và xác nhận từ giai đoạn đầu. Khối lượng và lịch sử tăng trưởng chưa được xác định đầy đủ. Dự báo hàng trăm chuẩn tinh khác và khả năng có z > 8 là kỳ vọng cho khảo sát đủ sáu năm, chưa phải kết quả hoàn tất.

Cần xem gì trong nguồn gốc

Thông báo ESA cung cấp vật thể kỷ lục, dịch chuyển đỏ, tuổi vũ trụ và bối cảnh nhiệm vụ.

Nhóm Euclid giải thích số chuẩn tinh z > 7 tăng từ chín lên 23 cùng quy trình chọn và xác nhận.

Bài báo gốc và bản thảo mở trình bày mẫu, thiết bị, phương pháp và giới hạn.

Mốc tiếp theo và kết luận hôm nay

Quang phổ theo dõi sẽ tinh chỉnh khối lượng lỗ đen, thiên hà chủ và hydro trung hòa xung quanh. Khảo sát Euclid dự kiến kéo dài sáu năm nên kỷ lục có thể tiếp tục thay đổi.

Kết quả cốt lõi không chỉ là khoảng cách: khi vũ trụ mới bằng khoảng 5% tuổi hiện nay, các lỗ đen siêu khối lượng rất sáng đã tồn tại, và giờ đây giới nghiên cứu có thể so sánh hàng chục vật thể thay vì vài trường hợp riêng lẻ.